این یادداشت در روزنامه ایران منتشر شد

هر تحليلى مى بايست از موضوع مورد تحليل اش، روايتى ارائه كند. تا روايتى نباشد تحليلى بنا نمى شود. مدد جو در هنگام مراجعه به مشاور، ابتدا روايتى از وضعيت خود بيان مى كند تا مشاور و يا روان شناس بر طبق آن روايت دست به تحليل و تجويز بزند. در آشفته بازار سياست، توجه به مقوله روايت به چند دليل اهميت بيشترى مى يابد: اول اينكه عرصه سياست به شكلى عريان و بى واسطه در پيوند با مقوله قدرت (و مقاومت) است و دوم اينكه دست هاى پشت پرده و همچنين مقولاتى چون منافع حزبى و طبقاتى، سلطه نظامى و هژمونيك، جنجال هاى رسانه اى، پروپاگاندا و شايعات، روايت هاى سياسى را هرچه بيشتر، مستعد آشفتگى و تحريف مى كنند. ماجراى محاصره غزه و جنگ اخيرى كه در اين باريكه به وقوع پيوست علاوه بر آنكه اين مسئله شصت ساله را از عادت، روزمرگى و فراموشى به در آورد و از آن آشنايى زدايى نمود منجر به اين شد تا چهره همه ساكنان كره ارض اعم از توده ها، افراد، نخبگان، گروه ها، احزاب، دولت ها و سازمان هاى بين المللى، براى همديگر شناخته تر شود. اين رخداد اسفبار، چونان آينه اى كه گرد و غبار از آن زدوده شده باشد مناسبات قدرت و از آن فراتر اوضاع اخلاق و انسانيت را در سال هاى آغازين هزاره سوم ميلادى بازتاب داد. اين آينه همچنين هر انسانى را با خودش نيز روبه رو كرد و اين مواجهه ايجاب مى كند تا بر افكار و مواضع اجتماعى، سياسى و البته اخلاقى خود مرورى بازانديشانه كنيم اما براى بازانديشى و ارائه هر نوع تحليلى در قبال هر موضوعى، نحوه روايت ما از آن موضوع است كه نقطه عزيمت ما را مشخص مى كند.

این مقاله در سایت آفتاب

می توان تغییرات مداحی را بر اساس کارکردهای آن تحلیل کرد. این کارکردها را می توان در سه دسته جای داد :

الف – کارکرد رسانه ای،  ب – کارکرد مناسکی،  ج – کارکرد کارناوالی

همان طور که اشاره شد این سه کارکرد همواره در کنار هم حضور دارند و هیچکدام از این کارکردها هرگز حذف نشده اند. بلکه به مقتضای تغییر و تحولات اجتماعی برخی کم رنگ تر و بر خی پر رنگ تر بوده اند. در دوران قدیم کارکرد رسانه ای بارزتر است در دوران جنگ و انقلاب کارکرد مناسکی در جهت همبستگی و انسجام و شورانگیزی نمایان تر می شود.

(( مساله، مساله گریه نیست. نه سید الشهدا نیازی به این گریه ها دارد و نه از این گریه، فی نفسه کاری بر می آید. مساله سیاسی است. ائمه ما می خواستند که این ملت ها را با هم بسیج کنند، یکپارچه کنند تا آسیب پذیر نباشند)) (سخنرانی امام خمینی در جمع وعاظ و خطبای مذهبی 14/8/59 در بیان فوق، کلمات بسیج و یکپارچه کاملآ بر وجه مناسکی و انسجام بخشی دلالت دارد.

در دوران متاخر، وجه کارناوالی و شاید بتوان گفت وجه فراغتی مداحی نمایان می شود. در چنین وضعیتی است که مداحی، از آن وضعیت فاخری که به طور مثال در اشعار مداحان عرب صدر اسلام و یا اشعار محتشم کاشانی داشت فاصله می گیرد ( باز این چه شورش است که در خلق عالم است) و به سمت عامه پسند تر شدن می رود.

گفته میشود انسان خیلی دیر متوجه خود شد وپس از سعی در شناخت و کشف عناصر طبیعی و محیط پیرامون خود به عنوان آخرین مقوله مورد مطالعه،متمایل به شناخت خود گردید که البته این سخن درستی نیست. شاید بهتر آن است که بگوئیم انسان از لحاظ روش علمی خیلی دیر مورد مطالعه قرار گرفت والا سعی در شناخت ماهیت و روابط انسانی موضوعی است که از دیرباز مورد علاقه بشر بوده است و اتفاقاً انسان قبل از پرداختن به طبیعت به خود  ورفتارهای خود می اندیشیده است که البته این امر بیشتر مورد توجه فیلسوفان،تاریخ نگاران،جغرافیدانان وسفر نامه نویسان بوده است . از قدیمی ترین فرهنگ های انسانی همواره با تمایل انسان به یافتن یک هویت روبرو هستیم ، انسان بر آن است که خودرا بشناسد بنابراین در پی یافتن شباهت ها و تفاوت ها با سایر همنوعان خود برمی آید . بدین ترتیب از طریق مکانیسم مقایسه انسان خود را ازدیگری جدا کرده و هویت می یابد.

همواره وقتی قصد می کنم با دوستی قرار ملاقات بگذارم انگار توافقی پیشینی وجود دارد که این قرارگاه باید جایی در حوالی میدان انقلاب باشد. مغناطیس انقلاب همه چیز و همه کس را به خود جذب می کند و با انفجاری از خود ساطع می کند. اگر نبض اقتصاد و سیاست و فرهنگ ایران در کلان شهر تهران می تپد، قلب تهران را باید در میدان انقلاب جستجو کرد. انقلابی که منقلب می کند و جریان می دهد به رگ های این شهر پرتکاپو. تکاپو گفتم و کدام میدان، پرتکاپو تر از انقلابی که حتی ظهر جمعه نیز هیجان خود را حفظ کرده است. میدان انقلاب به عنوان فضایی که نقشی محوری در جریانات انقلابی ایفا کرده است هنوز هم در کلان شهر ما واجد مرکزیت است. مرکزیتی که خود را تا چهار راه ولی عصر امتداد داده است و به چهارراه ولی عصر که می رسی احساس می کنی که دیگر از حال و هوای خیابان انقلاب خارج شده ای. گویی انقلاب منتظر منجی خویش است تا رسالتش را به اتمام برساند. خیابان ولی عصری که تجریش بورژوازی را به راه آهن پرولتاریا متصل می کند معروف به بلند ترین خیابان خاور میانه نیز هست و منجی، بلند ترین امید بشر است که بلندایی به طول تاریخ دارد. در روند انقلاب خیلی زود به 12 فروردین می رسیم و کمی آن طرف تر 16 آذر را یادآور می شویم و خیابان قدس و فلسطین که از آرمان های انقلاب بوده اند و کانون های حکومتی نیز در همین حوالی، هدایت جریان انقلاب را بر عهده دارند.

(به محاق رفتن امر فرهنگی و اجتماعی و بلوای امر سیاسی)

مي توان كنشگران را بر حسب فعاليت سياسي به سه دسته : كنشگران حرفه اي سياست، كنشگران آماتور سياست و بي خبران و منفعلان عرصه سياست تقسيم بندي نمود. كنشگران حرفه اي سياست، در واقع بازيگراني هستند كه شغل و حرفه آنها سياست ورزي است و همواره در وسط ميادين سياسي در حال عرض اندام هستند. كنشگران آماتور را مي توان تماشاچياني دانست كه در كنار ميدان سياسي در حال نظاره و تشويق كنشگران حرفه اي هستند و دسته سوم نيز خارج از ميادين سياسي به زندگي روزمره خود مشغول اند.

دو گروه اول علاوه بر زندگي روزمره خود، نوعي حيات سياسي را نيز تجربه مي كنند اما نكته اي كه در اين ميان مي تواند جالب باشد رابطه ميان حيات سياسي و زندگي روزمره افراد است. اين يادداشت اين رابطه را در ميان حيات سياسي و زندگي روزمره كنشگران حرفه اي سياست دنبال نمي كند گرچه بررسي اين رابطه مطمئنآ مي تواند حاوي نكات بديعي باشد بلکه به بررسي اين رابطه در گروه دوم مي پردازد.

قدرت از دير باز موضوع فلسفه سياسي بوده است و امروزه  مباحث علوم سياسي نيز مفهوم قدرت را به جاي دولت و شيوه حكومت جايگزين موضوع محوري خود كرده اند. اما نمي توان قدرت را تنها به مفهومي سياسي فرو كاست بلكه براي شناخت قدرت بايد سراغ جامعه و كنشگران اجتماعي رفت. قدرت سياسي در واقع يك شكل از مفهوم عام قدرت محسوب مي شود. قدرتي كه پدر بر كودك، ارباب بر برده، معلم بر شاگرد پزشك بر بيمار، زندان بان بر زنداني و كارفرما بر كارگر اعمال می کند نشان از اين دارد كه قدرت در تمام روابط اجتماعي جريان دارد. شايد بتوان قدرت را به دو بخش رسمي و غير رسمي تقسيم نمود و قدرت رسمی چون : قدرت هاي نهادي شده در حكومت، ارتش و بوروكراسي را از قدرت غير رسمي تفكيك كرد. مفهوم قدرت غالبآ با مفاهيمي چون : حيثيت، نفوذ، شهرت، شايستگي يا توانايي، دانش، سلطه، حقوق، زور و اقتدار يكسان قلمداد شده است اما براي تعريف هر چه دقيق تر اين مفهوم بايد آن را از ساير مفاهيم، متمایز كرد. كمتر متفكر اجتماعي را مي توان يافت كه درباره قدرت بحث نكرده باشد. اين مفهوم به قدري اهميت دارد كه در تمام مباحث اجتماعي و معرفتي به نحوي خود را نمايان مي كند. به قول فوكو ( كه يكي از مهم ترين نظريه پردازان در مورد قدرت محسوب مي شود ) روابط پيچيده شبكه قدرت در تمام عرصه هاي زندگي ما حاكم است و البته مي توان حدس زد كه اين برداشت از قدرت را وامدار نيچه است كه اصلآ جهان را چيزي نمي داند جز خواست قدرت.

در مقاله درس نظريه اجتماعي معاصر و بنا به پيشنهاد دكتر رضايي سعي خواهم كرد كه مفهوم قدرت از منظر فوكو، گيدنز و مطالعات فرهنگي را تبيين كنم.

واژة‌ «رئاليسم» به‌ معناي‌ «واقع‌گرايي»، از لغت‌ «real» مأخوذ است‌ كه‌ آن‌ واژه‌ از «res» لاتين‌ مشتق‌ است‌ كه‌ به‌ معناي‌ «شيء» است، و «reality» از همين‌ كلمه‌ مشتق‌ شده‌ است‌ كه‌ به‌ معناي‌ اشياي‌ واقعي‌ يا واقعيت‌ است. «رئاليسم» معاني‌ اصطلاحي‌ گوناگون‌ دارد.

رئاليسم به طور كلي ديدگاهي است كه وجود عالم مستقل از ما را مي پذيرد و قائل است كه لا اقل در پاره اي از وجود به اين عالم معرفت داريم. بنابر اين معرفت بر طبق رئاليسم، تصويري از عالم واقع است كه مستقل از معرفت بشري وجود دارد و معرفت بشري صرفآ توصيفي از آن است. رئاليسم گرايشات گوناگوني دارد ولي اصل استقلال عالم از معرفت بشري را مي توان گوهر رئاليسم دانست كه هسته اصلي تمام گرايشات رئاليستي است.